Over leiders, managers en bestuurders

De post over het leiderschap van Mark en Diederik roept de vraag op wat onze politieke leiders dan wel zijn, als ze geen leiders zijn. Hier een poging de verwarring in naamgeving te doorbreken.

De Spreadsheet Leider a.k.a. de Manager
De Manager houdt van cijfers, want die geven tenslotte het bewijs van hoe goed het gaat. Hoewel…, goed? De Manager kijkt voornamelijk naar wat niet goed gaat en hoe dit kan worden verbeterd. Deze verbetering zit uiteraard in nieuwe procedures en regels die dan ook strikt gevolgd moeten worden. Eigen invulling leidt namelijk alleen maar tot afwijkingen in de verwachte output en daar houdt een Manager niet zo van. Managers kijken vooral naar activiteiten en hun volgorde. Dat er mensen zijn die ze moeten uitvoeren, is bijzaak.

Managers komen het beste tot hun recht op plaatsen waar productie gedraaid moet worden. Ook zijn ze bij uitstek geschikt om de procedures in te richten die je soms nu eenmaal nodig hebt. Je vindt ze echter ook vaak in de top van grote ondernemingen, heerlijk voor de winstmaximalisatie van de aandeelhouders.

De Ons-kent-ons Leider a.k.a. de Bestuurder
Bestuurders zijn vaak op pad en ook als ze wel binnen hun organisatie aanwezig zijn, zie je ze als gewone sterveling zelden en spreek je ze nooit. Bestuurders mengen namelijk niet zo goed met andere groepen. Ze begeven zich in hun eigen kring, hooguit ondersteund door (adviseurs van) vriendjes, om hun Plannen te maken. Plannen die dan aan de rest van de organisatie worden gepresenteerd zodat anderen ze verder kunnen uitwerken. Dit zodat zij weer nieuwe Plannen kunnen maken.

Bestuurders zijn heel geschikt op het moment dat je een opdracht wilt krijgen van een door Bestuurders gedomineerde andere organisatie. Ze weten namelijk precies hoe ze elkaar het beste kunnen bewerken, elkaars ego kunnen strelen of elkaar de bal kunnen toespelen. Als het dan onverhoopt misloopt is het per definitie de schuld van de rest van de organisatie, anderen, het weer, etc. Een Bestuurder treft nooit blaam.

Fyra - Bestuurderstrein

Fyra: Bestuurderstrein – foto: thepostonline.nl

Managers en Bestuurders kunnen prima naast elkaar werken, ze bedreigen immers elkaars bestaan niet. Anders is het als er een visionaire leider opstaat. Visonaire leiders hebben een duidelijk beeld van hoe het zou kunnen zijn en kunnen dit ideaalbeeld vanuit hun gevoel ook goed uitdragen naar juist diegenen waarvoor de Managers en Bestuurders niet zo’n oog hebben. Het beeld betreft over het algemeen een verandering in het grotere verband en daar zit hem ook gelijk het probleem. Dit grotere verband gaat ook over de positie van de leidinggevende Managers en Bestuurders en die geven ze zomaar niet op.

Alleen de sterksten kunnen dan de verleidingen van de Bestuurders en de cijferberg van de Managers weerstaan. Zij eindigen als outcast óf als voorbeeld.

Ecologiecheck

Zoals wel vaker, gebeurden er van de week een aantal dingen die in eerste instantie niets met elkaar te maken leken te hebben:
Het eerste was het gesprek dat ik had met een consultant van een groot IT bedrijf. Hij ging met een stuk minder energie naar zijn werk nadat hij een paar keer had gemerkt dat de leiding van zijn bedrijf de maximalisatie van de bedrijfswinst boven het belang van de klanten stelde.
Het tweede was de uitzending van Tegenlicht over bankiers in de City van Londen. In deze must-see aflevering wordt met verschillende visies gekeken naar het gedrag van de mensen in het hart van de financiële wereld. De gevolgen van dit gedrag kennen we inmiddels wel.
Het derde was de ophef rondom de mogelijkheid tot salarisverlaging bij Capgemini. Ik ken het bedrijf verder niet, maar weet wel dat zij een paar jaar geleden lucratieve contracten hebben overgenomen van andere partijen, met de mensen erbij.

De overeenkomst tussen deze verhalen is het ontbreken van een reflectie op de neveneffecten in groter verband of op de langere termijn. Zoals Else, die besluit een andere wending aan haar leven te geven, zich niet heeft gerealiseerd dat ze hierdoor haar man en kinderen van zich vervreemdt en daardoor alsnog diep ongelukkig en alleen achterblijft.
Een docent van mij noemde dat ooit eens de ‘wet van behoud van ellende’. Ik geloof niet dat deze wet echt bewezen is, maar ga er wel van uit dat het de moeite waard is hem per situatie te controleren. Zo’n controle heet in NLP terminologie ‘ecologiecheck’.

Ecologiecheck: langere termijn, groter geheel

Ecologiecheck: langere termijn, groter geheel

Een ecologiecheck bij het bedrijf van mijn consultant zou tot de conclusie kunnen leiden dat je als IT dienstverlener zonder tevreden klanten (en medewerkers) uiteindelijk ook geen winst kunt maken. In de City zouden mensen kunnen concluderen dat de rat-race ongezond is voor henzelf en anderen. Tenslotte zou het management van Capgemini zich hebben kunnen realiseren dat contracten eerder aflopen dan het dienstverband van medewerkers. Let op het ‘zou’/’zouden’ in de zinnen hierboven: de resultaten van ecologiechecks zijn afhankelijk van wat iemand onder ‘langere termijn’ en ‘groter verband’ verstaat. Else zou dus net zo goed wel gelukkig kunnen worden door de neveneffecten van de wending in haar leven. Wel is het m.i. de taak van de begeleider van een verandering de langere termijn en het grotere verband tijdens de ecologiecheck net iets ruimer te definiëren dan wat de klant voldoende vindt.

Ecologiechecks worden daarom op korte termijn ook niet altijd gewaardeerd. Als een team tijdens een traject van verandering in een lekkere flow zit waardoor iedereen doelgericht bezig is, het positieve van de verandering de aandacht heeft en de focus beperkt is, wordt de ecologievraag “Wat is er mis mee?” soms als moeilijk doen of dwarsliggen gelabeld. Dat is logisch want het vraagt mensen het comfort van de flow te doorbreken, afstand te nemen en te reflecteren op wat nog niet goed is. Het vergt dus soms wat communicatieve souplesse om de ecologiecheck echt aan de orde te krijgen.

Toch is het zeker de moeite waard de check te doen: het resultaat kan een kleine aanpassing zijn die voor meer partijen en ook op langere termijn een win-situatie oplevert.
Else heeft haar wending een iets andere vorm gegeven en is nu gelukkig mét man en kinderen.

Een ecologisch 2013!

Waarom Mark geen leider is – en Diederik ook niet

Mark Rutte

De altijd vrolijke Mark – foto: NRC next

Mark is een joviale jongen, heeft een leuke lach en kan soms ook heel serieus zijn. Daarnaast is hij ambitieus en gedreven: hij wil in korte tijd veel doen. Verder kan hij met veel mensen goed opschieten, zelfs met die mensen waarbij je het niet zou verwachten. Allemaal heel positieve punten, maar hij is geen leider. Waarom niet? Hij is te pragmatisch.

Pragmatisme is een heel mooie eigenschap als je zaken op korte termijn voor elkaar wilt krijgen, zoals Mark, alleen het zit leiderschap een beetje in de weg. Leiderschap vereist namelijk ook dat je nadenkt over de verdere toekomst en daar over durft te dromen, zelfs al zijn die dromen misschien niet direct haalbaar. Dromen geven het visioen over hoe het zou kunnen zijn in de wereld, Europa en Nederland en dat is waar mensen van in beweging komen. Die beweging geeft, zoals iedereen die wel eens gesport heeft zal beamen, nieuwe energie in ons hele lichaam, niet alleen in ons berekenende verstand. Daarom hoeven dromen ook niet tot 2 cijfers achter de komma doorgerekend te zijn. Beweging en energie op de huizenmarkt, in Europa, op klimaatgebied, op de arbeidsmarkt… Een droom op zich.

Alleen: Mark houdt niet zo van dromen.

Diederik – foto: zijn Twitter profiel

Diederik is een heel slimme jongen die niet te beroerd is om zijn handen uit de mouwen te steken. Zelfs niet als die handen dan vies worden. Ook hij is aardig, kan mensen voor zich winnen en is bereid samen te werken. Zelfs dromen durft Diederik af en toe.

Diederik heeft alleen iets met zijn ego. Steevast zegt hij: “Ik zal…” terwijl toch heel duidelijk is dat hij voor het bereiken van wat hij wil, anderen nodig heeft. Dat geeft de indruk dat hij toch vooral Diederik belangrijk vindt. Goed, hij wil best anderen in nood helpen, maar de twijfel blijft of hij dit nu doet voor de ander of omdat die ander dan bij hem in het krijt staat.

Mag een leider dan niet iets van glorie voor zichzelf willen? Natuurlijk wel. Alleen bij de leiders die opvallen en worden gevolgd gaat het “wij”, het geheel, altijd voor het “ik”, de persoon of kleine groep. De aureool is niets meer dan een bijproduct.

Daarom is Diederik ook geen leider.